TÂM THÁI (PHẦN 1): TRÂN TRỌNG - BIẾT ƠN

Trí tuệ và Tâm thái là 2 ngọn đèn đầu tiên cần sáng lên trong hành trình trưởng thành của một con người. Tâm Thái là năng lượng của người có Trí tuệ, có Tâm thái đúng thì các tầng bậc Nhận thức và Trí tuệ mới được phát huy đầy đủ các vai trò. Cao nhân chỉ điểm cho chúng ta rằng, “Người giàu tâm thái là người luôn giữ được sự ổn định xuyên suốt trạng thái Trân trọng – biết ơn ở Tình, Bao dung ở Tánh và An vui ở Tâm”. Và ở bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về Tâm Thái TRÂN TRỌNG – BIẾT ƠN, một Tâm Thái nền tảng để cho con người có được sự Đủ đầy.

Có thể Anh Chị cũng để ý rằng có một từ luôn xuất hiện nhiều hơn hẳn trong những lời chia sẻ ở đây – từ "Biết ơn" thay vì "Cảm ơn". Điều này xuất phát từ một tâm thái mà nhiều người trong cộng đồng đã được chỉ điểm và thật sự tâm đắc – Tâm thái Trân trọng – Biết ơn.

Một ai đó đang chênh vênh giữa cuộc đời, chưa biết nên đi đâu về đâu. Một ai đó đang cảm thấy cuộc sống nhiều điều không như ý. Một ai đó cảm thấy vất vả trên chặng đường tới mục tiêu. Tất cả chỉ cần có được Tâm thái Trân trọng – Biết ơn, thì những điều trên sẽ đều tan biến.

Theo tháp nhu cầu của Maslow, con người có 6 nhu cầu bao gồm: Nhu cầu cơ bản (nhu cầu sinh lý), nhu cầu an toàn, nhu cầu kết giao mối quan hệ xã hội, nhu cầu được quý trọng, nhu cầu được thể hiện và nhu cầu cho đi. Các nhu cầu này được đáp ứng thì con người sẽ trở nên vui vẻ và cảm thấy hạnh phúc. Tuy nhiên trên hành trình đi thỏa mãn về các nhu cầu này thì các nhà triết học mới phát hiện ra rằng không đơn giản để vui vẻ hạnh phúc nếu chỉ chăm chăm tìm cách đáp ứng những nhu cầu này.

Nhu cầu cơ bản hay còn gọi là nhu cầu sinh lý là những nhu cầu về ăn uống, nghỉ ngơi…. Đây là những nhu cầu tối thiểu mà con người cần có để tồn tại. Nhưng bây giờ liệu khi được đáp ứng thì con người có cảm thấy hạnh phúc? Có bao nhiêu Anh Chị cảm thấy hạnh phúc khi ăn các bữa hàng ngày? Anh Chị có cảm thấy hạnh phúc khi Cha/Mẹ, Vợ/Chồng nấu ăn cho mình hoặc ra tiệm cơm được người ta bán cho mình? Tuy nhiên vẫn là bữa ăn đó nhưng rơi vào những năm 1945 – năm xảy ra nạn đói lịch sử của Đất nước mà chúng ta được cho một phần cơm kể cả không cần có đồ ăn kèm thì chắc vẫn cảm thấy hạnh phúc không thể hình dung.

Tiếp đến là nhu cầu an toàn, là nhu cầu có nơi ở, được cảm giác an toàn. Chúng ta đang ở những năm tháng đẹp nhất của lịch sử Đất nước. Kinh tế phát triển liên tục qua nhiều năm giúp Việt Nam đang dần có tất cả những gì mà các nước trên thế giới có. An ninh quốc gia liên tục đứng top đầu thế giới, chúng ta không có nỗi lo về cướp bóc, các cuộc khủng bố hay biểu tình nội chiến. Nhưng có bao nhiêu người đang cảm thấy hạnh phúc khi được sống ở một Đất nước như vậy? Đôi lúc vẫn có ai đó nói về Chính phủ thế này thế nọ. Nhưng có lẽ, giữa những điều chưa hoàn hảo, đôi khi chúng ta quên dừng lại để ghi nhận những nỗ lực đã thực sự mang đến sự an toàn cho tất cả chúng ta.

Trong lúc chúng ta tiệc tùng hay đi ngủ, thì đâu đó ngoài biên giới hải đảo vẫn có rất nhiều người hy sinh cuộc sống bình thường để bảo vệ "nhu cầu an toàn" cho chúng ta. Họ chấp nhận điều kiện sống khắc nghiệt hơn để giúp chúng ta yên tâm làm kinh tế, yên tâm đi chơi, yên tâm mua những món đồ mình thích, yên tâm gặp gỡ bạn bè người thân và yên tâm sống. Thế hệ ông bà, cha mẹ chúng ta từng trải qua chiến tranh, nên với họ, hòa bình là điều quý giá nhất từng được ban cho. Họ thường kể những ngày tháng ấy ước ao hòa bình như thế nào, và Đảng đã đem điều đó đến cho dân chúng – chính vì vậy mà thế hệ trước cảm thấy rất biết ơn Đảng, và cảm thấy Hạnh phúc tột bậc vào ngày thống nhất đất nước, chấm dứt chiến tranh – 30/04/1975. Chúng ta lớn lên trong hòa bình sẵn có, nên có lẽ khó cảm nhận được trọn vẹn niềm hạnh phúc đó như thế hệ trước đã từng. Vì những gì được trao sẵn từ đầu, đôi khi mình quên mất rằng nó từng phải đánh đổi bằng rất nhiều mất mát. Và cũng vì vậy mà mình dễ dừng mắt lại ở những điều chưa hoàn hảo, hơn là ở những điều đã thật sự tốt đẹp xung quanh.

Có lẽ giữa các thế hệ, cách nhìn về điều gì là "đủ" để biết ơn cũng đã khác nhau rất nhiều.

Nhu cầu kết giao mối quan hệ xã hội được xuất hiện khi con người đã được đáp ứng hai nhu cầu trên. Vì chắc không ai có tâm trạng đi giao lưu khi mà cơm chưa đủ ăn, ra đường thì nơm nớp bom nổ. Anh Chị có nhớ được cảm giác hạnh phúc khi có cho mình người bạn đầu tiên? Hay khoảnh khắc hạnh phúc khi có người bạn trai/bạn gái đầu tiên? Nhưng rồi dần dần thì cảm giác hạnh phúc cũng mờ đi. Con người dần oán trách những mối quan hệ của họ, và buồn thay thường đó là những người thân đang sống gần họ.

Ngày đầu mới yêu nhau hai người hạnh phúc như nào, vui vẻ quấn quýt nói chuyện chia sẻ những chuyện tào lao cán cuốc ra sao chắc chúng ta vẫn còn nhớ. Nhưng sau đó thì sao? Vợ tần tảo làm việc nhà, nấu cơm dọn dẹp chăm lo Chồng Con nhưng có thể chỉ vì một bữa cơm không như ý thì người Chồng quay ra oán trách người Vợ, cãi cọ xung đột cứ thế mà dần xuất hiện. Các mối quan hệ Cha Mẹ Con cái, Bạn bè, Đồng nghiệp, Đối tác… cũng tương tự như vậy.

Nhu cầu được tôn trọng thỏa mãn khi con người có những thành tựu và được người khác ghi nhận. Khoảnh khắc đầu tiên được người khác tán dương sung sướng biết bao nhiêu. Nhưng lâu dần thì bắt đầu con người cho rằng sự ghi nhận là điều mà người khác nhất định phải làm với mình. Và khi ai đó chê thì oán trách lại xuất hiện, kể cả đó là những lời đóng góp mong muốn để họ tốt lên.

Tương tự với nhu cầu cho đi, khi con người mới đầu cho đi họ cảm thấy rất thỏa mãn nội tâm, dần dần thì họ cho rằng việc họ cho là điều đương nhiên và khi có người không nhận sự giúp đỡ từ họ thì họ nảy sinh ra sự oán trách. Nên sự thật là may mắn lắm khi cho còn có người nhận.

Có một câu chuyện như thế này, có một người ăn xin ở khu phố nọ. Anh chàng nhà góc phố đi qua thấy ông lão nghèo khổ nên phát nguyện giúp đỡ đến cho người ăn xin 2 đồng tiền và nói rằng “từ nay mỗi ngày anh sẽ cho người ăn xin 2 đồng để ông đủ chi trả qua ngày”. Và cứ mỗi ngày trôi qua anh chàng luôn mang tới cho người ăn xin 2 đồng tiền. Thấm thoát 3 năm trôi qua, một ngày chàng trai đến nói với người ăn xin rằng “từ giờ anh chỉ có thể cho 1 đồng mỗi ngày vì anh mới lập gia đình nên cần thêm tiền để chi tiêu”. Ngay lập tức người ăn xin đứng dậy, chỉ vào mặt anh chàng và nói “chính vợ mày đã cướp đi 1 đồng của tao”.

Một câu chuyện không rõ là có thật hay không, nhưng nó đang diễn tả phần nào xã hội hiện nay.

Tại sao lại như thế? Tại sao cùng một sự thỏa mãn nhu cầu nhưng ở các thời điểm và hoàn cảnh khác nhau nơi thì tạo ra hạnh phúc, nơi thì không? Và câu trả lời là nơi có Hạnh phúc là nơi con người cảm thấy TRÂN TRỌNG – BIẾT ƠN những điều họ nhận được. Bản chất con người không phải là vô ơn, chúng ta luôn có nguồn năng lượng của Trân trọng – biết ơn trong con người, chỉ là con người bị HIỂN NHIÊN che mờ. Lần đầu khi nhận được giúp đỡ chúng ta luôn cảm thấy cảm động nội tâm trước sự việc, con người ấy. Nhưng rồi thời gian làm cho con người cảm thấy những thứ mình có trở thành Hiển nhiên, từng lớp từng lớp hiển nhiên cứ xuất hiện qua năm tháng và con người bắt đầu không còn thấy Trân trọng – biết ơn những điều mình đang có nữa. Vậy nên ai đó còn đang cảm thấy cuộc đời có nhiều bất như ý chỉ cần xóa đi tấm màn hiển nhiên thì sẽ hạnh phúc trở lại cuộc đời mình. “Tâm thái quyết định sướng khổ”.

Cao nhân chỉ điểm, Trân trọng – biết ơn là trạng thái CẢM ĐỘNG NỘI TÂM trước sự vật, sự việc, hiện tượng, hoàn cảnh hay con người. Là trạng thái mà khi đó sự hiển nhiên không còn tồn tại. Là trạng thái khi mà chúng ta ghi nhận được lý do hiện diện, tầm quan trọng của con người và tính hữu dụng của vạn vật.

CẢM ĐỘNG NỘI TÂM là trạng thái cảm nhận bên trong nội tâm, là điều mà mình không xứng đáng mà mình lại có, là điều mà bản thân nhận được vượt ngoài tánh Tham, tánh Tưởng của thực tại về Tài, về Sắc, về Danh, về Thực, về Thùy.

Các khái niệm nguồn trên được quy nạp về Tam giác hiện thực về TRÂN TRỌNG – BIẾT ƠN như đồ hình trên màn hình

Theo nguyên lý Ánh sáng, Cảm động nội tâm, trân trọng - biết ơn là ánh sáng, Hiển nhiên và oán trách là bóng tối. Cảm động nội tâm xuất hiện thì Hiển nhiên biến mất. Trân trọng – biết ơn hiện lộ, oán trách không còn. Ngược lại nếu Cảm động nội tâm biến mất, hiển nhiên sẽ xuất hiện. Trân trọng – biết ơn không còn, oán trách sẽ hiển lộ.

Cao nhân chỉ điểm, “Trân trọng mới sở hữu, biết ơn mới thiên trường địa cửu”. Anh Chị thử ngẫm lại những đồ vật mà Anh Chị trân trọng – biết ơn thì sẽ rất bền và sử dụng chúng trong một khoảng thời gian dài phải không? Trong mối quan hệ cũng vậy, nếu Vợ Chồng trân trọng – biết ơn lẫn nhau thì sẽ ghi nhận được những điều tốt đẹp của mỗi người, từ đó còn có nhau. Mối quan hệ được hình thành dựa trên tâm thái này thì đơn giản bền vững, hòa hợp và hạnh phúc. Còn nếu tâm thái này mất đi thì mối quan hệ sẽ không còn gắn kết. Và khi đó thì có thể xảy ra chia li, bởi vì “Người sở hữu không trân trọng, người trân trọng sẽ sở hữu”. Có một người khác trân trọng người Vợ hoặc người Chồng hơn thì họ sẽ có được mối quan hệ với người Vợ/Chồng ấy. Thế nên khi mối quan hệ chẳng may đổ vỡ, thì đơn giản là do không đủ trân trọng nhau nên không còn sở hữu được nữa.

Cao nhân chỉ điểm cho chúng ta rằng, “Trân trọng là tốc độ, biết ơn là phương hướng”. Khi con người trân trọng việc gì đó thì thường có xu hướng làm việc đó rất nhanh. Ví dụ ngày đầu mới yêu nhau, có phải chúng ta sẽ có xu hướng đến rất đúng giờ khi hẹn gặp, tranh thủ từng phút giây để có thể bên nhau, có thời gian là nhanh chóng đi gặp. Đơn giản lúc đó còn trân trọng nên có “tốc độ”.

Trong công việc, một nhân sự hoàn thành công việc nhanh và có hiệu quả cao hơn người khác (có năng suất lao động cao) thì đơn giản là nhân sự ấy trân trọng công việc hơn những người khác. Họ trân trọng được cơ hội được làm việc, trân trọng những lợi ích từ công việc mang lại, trân trọng những điều Công ty hay Sếp của họ mang tới.

Còn Biết ơn là phương hướng. Một con người mà không còn định hướng gì trong cuộc đời, không biết mình thích gì, không biết mình phải làm gì, sáng dậy mở mắt ra không có lý do gì để thức dậy… thì đơn giản là do họ thiếu đi sự Biết ơn. Họ không biết họ sống để tri ân và báo ân cho ai. “Ai” ở đây chính là 4 động lực sinh tồn – Bản thân, Gia đình, Tổ chức và Xã hội, hay còn được gọi là Tứ Trọng Ân. Những người không còn động lực để sống tiếp chính là do họ không còn thấy muốn tri ân báo ân cho bản thân mình, gia đình mình, tổ chức và xã hội, nên họ không còn muốn làm bất cứ việc gì trên đời nữa. Vậy nên với những ai đang chênh vênh, đang không biết cuộc đời này nên đi về đâu, thì chỉ cần cho họ nhận được nguồn năng lượng của Trân trọng – Biết ơn thì họ sẽ “sống” lại cuộc đời mới.

Và cuối cùng, chúng ta trân trọng biết ơn điều gì thì chúng ta sẽ bội tăng điều đó. Trân trọng – biết ơn bản thân thì bản thân ngày càng phát triển về cả thể chất lẫn tinh thần và giá trị bản thân. Trân trọng - biết ơn sự hiện diện của con người thì không sợ sự cô đơn, và đơn giản có những sự giúp đỡ từ người khác. Trân trọng – biết ơn bạn “Tiền” thì bạn ấy sẽ bội tăng và liên tục đến với chúng ta.

Hmm, “khi ta sinh ra trên đời nợ ân tình hàng triệu con người và khi ta sống trong cuộc đời ta nợ ân tình hàng triệu con tim”. Thật khó có thể đong đếm những ân tình của con người mang đến cho chúng ta nên cũng không thể tri ân báo ân sao cho tương xứng với những giá trị họ mang tới. Vì nhiều cái chúng ta được trao tặng từ những người mình cũng không biết họ là ai.

Nhưng chúng ta có thể làm một điều đó là Trân trọng – Biết Ơn họ, từ đó đền đáp tiếp nối mang giá trị đến cho những người khác. Xã hội có nguồn năng lượng của Trân trọng – Biết Ơn thì tình yêu thương sẽ ngập tràn. Kỳ vọng rằng Anh Chị nhận được nguồn năng lượng này, từ đó đóng góp xây dựng nên một xã hội như thế.