NGUYÊN LÝ VÒNG TRI THỨC

Hiểu biết của con người được chia thành 4 vòng tròn:

Vòng tròn thứ nhất là vòng BIẾT – BIẾT, tức là chúng ta biết những gì mà chúng ta biết. Ví dụ biết là mình nói được tiếng Việt, biết là mình có thể sử dụng điện thoại….

Vòng tròn thứ hai là vòng tròn BIẾT – QUÊN, là những gì chúng ta biết là chúng ta đã quên. Ví dụ biết là mình đã quên cách tính Tích phân, biết là mình đã quên cách viết phương trình hóa học hữu cơ….

Vòng tròn thứ ba là vòng tròn BIẾT – KHÔNG BIẾT, là những gì chúng ta biết là chúng ta không biết. Ví dụ biết là mình không biết lái xe tăng, biết là mình không biết nói tiếng Ả Rập….

Vòng tròn thứ tư là vòng tròn KHÔNG BIẾT – KHÔNG BIẾT, là những gì mà chúng ta không biết là chúng ta không biết. Đây là những thông tin mà chúng ta chưa từng nghe, và hiện tại cũng không biết đến sự tồn tại của chúng. Vòng tròn này đáng lẽ không có giới hạn vì hiểu biết của con người thật sự quá nhỏ bé so với Vũ trụ này.

Như Anh Chị thấy, con người ai cũng có 4 vòng tròn này, tức là ai cũng sẽ có cái BIẾT của riêng mình. Do đó việc so sánh ai hơn ai là không thể so sánh. Không thể nói rằng một người nông dân thì kém hiểu biết hơn một kỹ sư nông nghiệp. Người nông dân có thể không biết các kỹ thuật canh tác, nhưng người kỹ sư nông nghiệp cũng có thể không biết cách trồng lúa thực tế ra sao.

Ai cũng có cái BIẾT của mình, nên không thể nói mình hiểu biết hơn ai. Sự học của con người là quá nhỏ bé so với mười mấy ngàn năm tuổi của Vũ trụ, đừng vì mấy tấm bằng cấp mà cho rằng mình hiểu biết hơn người, rồi có thái độ không phù hợp với người. Ngược lại cũng đừng cho rằng mình kém hiểu biết so với những người thành công trong xã hội, rồi gặp họ thì tự ti không dám lại gần nói chuyện để kết giao học hỏi. Khi chúng ta hiểu rằng mình có những cái BIẾT riêng của mình và Người cũng có cái BIẾT của riêng người thì chúng ta sẽ không tự cao cũng chẳng tự ti khi nói chuyện với người khác. Khi đó chúng ta mới thực sự KHIÊM TỐN.

Cổ nhân có câu, “Biết người là Trí, biết mình là Minh”. Tạm dịch là “hiểu được người khác là một loại trí tuệ, nhưng hiểu được bản thân mình mới gọi là bậc thánh minh sáng suốt”. “Biết mình” ở đây đâu đó có nghĩa rằng việc mình BIẾT những gì mình BIẾT và mình BIẾT những gì mình KHÔNG BIẾT thì tức là “MINH”. Cao nhân chỉ điểm cho chúng ta rằng, “Con người khi biết mình biết gì và biết là mình không biết gì sẽ đơn giản để trở nên Uyên Bác”. Khi con người biết mình biết gì thì ai đó nói cho họ điều họ không biết thì họ sẽ biết ngay là mình không biết.

Nghe đoạn này thì có vẻ đơn giản nhưng các Anh Chị thử quan sát trên thực tế, có bao nhiêu người thật sự biết mình biết gì? Có bao giờ Anh Chị tưởng là mình đã hiểu một kiến thức rồi nhưng gặp một ai đó nói thì mình lại ngộ ra thêm nhiều thứ? Có những điều mình nghĩ là mình biết rồi, nhưng hóa ra thì lại chưa biết gì. Trạng thái này được gọi là GIẢ HIỂU BIẾT – chính điều này ngăn cản con người phát triển sự học về chiều sâu của mình. Những điều con người tưởng là biết rồi thì họ sẽ có xu hướng không lắng nghe nữa, từ đó có thể bỏ lỡ đi những điều sâu sắc của tri thức ấy. Cùng một tri thức những mỗi người sẽ có góc nhìn, sẽ phân tích trên “cái biết” riêng của họ, nên việc chúng ta cần giữ cho mình tâm thái HỌC TẬP NHƯ THUỞ BAN ĐẦU rất quan trọng. Những gì lần đầu nghe thấy chúng ta đều rất hiếu kỳ, lắng nghe và tìm hiểu làm rõ từng tí một. Cho đến khi nghĩ là mình “biết” rồi thì bắt đầu thờ ơ. Giữ được tâm thái THUỞ BAN ĐẦU thì con người sẽ hấp thu vô hạn tri thức, hiểu sâu rộng trên nhiều lĩnh vực – tức là UYÊN BÁC. Với tâm thái này cộng với nhận thức “ai cũng có cái biết của riêng họ” thì thực sự chúng ta sẽ luôn CẦU THỊ và KHIÊM TỐN khi giao tiếp với người, từ đó mà có thể lấy được cái biết của người.

Khi giao tiếp ngoài việc lắng nghe thì việc nói cho người khác hiểu cũng là một việc vô cùng quan trọng. Con người sẽ thích kết giao với những người nói chuyện dễ hiểu. Warren Buffett từng nói trong một video trên LinkedIn rằng, “The one easy way to become worth 50 percent more than you are now — at least — is to hone your communication skills — both written and verbal”. Tạm dịch là “Có 2 kỹ năng có thể đẩy giá trị bạn lên thêm 50%, đó là khả năng viết và truyền tải thông điệp rõ ràng”. Bác tỷ phú Richard Branson cũng có quan điểm tương tự, “Kỹ năng thiết yếu để thành công thời nay là “khả năng kể chuyện”” – “Today, if you want to succeed as an entrepreneur, you also have to be a storyteller”. Chúng ta sống trên đời này làm gì cũng cần tương tác với con người nên ai có được “cảm tình” của nhiều người thì người đó sẽ thành công ở mọi lĩnh vực.

Tuy vậy thì kỹ năng giao tiếp không phải ai cũng tốt, điều đó đến từ việc họ chưa hiểu rõ được Nguyên lý Vòng tri thức này. Anh Chị thử quan sát con người rất hay lấy cái “BIẾT” của mình để nói cho người khác “HIỂU”, chính vì thế mà người khác không muốn nghe họ nói chuyện.

Khi ai đó nói bất kỳ điều gì thì điều đó sẽ rơi vào 1 trong 4 vòng hiểu biết của người nghe. Nếu rơi vào vòng BIẾT – BIẾT của người nghe, thì họ sẽ cảm thấy “chán” vì thông tin đó họ đã từng nghe rồi nên họ không muốn nghe nữa.

Nếu rơi vào vòng tròn BIẾT – QUÊN của người nghe thì đó là những thông tin không quan trọng với họ thì họ mới quên. Giả sử ai đó giải thích với Anh Chị về cách tính Tích Phân thì chắc Anh Chị cũng sẽ không nghe.

Nếu rơi vào vòng tròn BIẾT – KHÔNG BIẾT thì cũng tương tự, một ai đó không có nhu cầu học lái xe tăng mà cứ nói hoài thì người đó chắc cũng không nghe.

Còn nếu rơi vào vòng tròn KHÔNG BIẾT – KHÔNG BIẾT thì họ sẽ “đơ”, sẽ không hiểu người kia đang nói gì. Vậy nên khi lấy cái BIẾT của mình để nói cho người thì người không hiểu, bởi vì khi lấy cái biết của mình nói thì sẽ không rõ sẽ rơi vào vòng tròn nào, và có rơi vào vòng nào thì người cũng không có muốn nghe.

Nhận thức này có được chỉ khi chúng ta làm chủ được TÁNH DANH của mình. Vì tánh Danh mà con người muốn thể hiện cái Biết của bản thân cho người xung quanh, nên họ cứ “thao thao bất tuyệt” mà không quan tâm đến người kia có muốn nghe hay không. Không biết Anh Chị đã từng gặp trường hợp nào như vậy chưa, nhưng thực tế không ít những tình huống dở khóc dở cười như vậy. Càng những người “học” nhiều về Thế giới quan (khoa học tự nhiên và khoa học xã hội) thì lại càng dễ bị dính mắc vào “cái Biết” của mình. Chỉ những ai thấu suốt “Nhân sinh quan”, thấu hiểu được nguyên lý Vòng tri thức thì họ mới có nhận thức “càng học nhiều càng chẳng biết được bao nhiêu”. Khi ấy họ nhận thức rằng cái BIẾT của mình so với kiến thức của thiên hạ là chẳng đáng kể, cái BIẾT mở rộng thì những tri thức ở vòng tròn KHÔNG BIẾT – KHÔNG BIẾT bắt đầu về vòng tròn BIẾT – KHÔNG BIẾT, và họ thấy mình thật nhỏ bé trong vũ trụ này. Vậy nên, "sự học thật sự không phải là học để biết nhiều hơn, mà để biết mình không biết những gì".

Do đó, Cao nhân chỉ điểm cho chúng ta rằng, “Lấy cái BIẾT của người nói cho người biết thì người sẽ HIỂU” – đây chính là chìa khóa trong giao tiếp. Ví dụ một ai đó chưa biết con Voi là gì, nếu ai đó cứ nói rằng con voi to lắm, con voi rất khỏe… tức là đang lấy cái Biết của họ để tả con voi thì người nghe sẽ không hiểu. Muốn người kia hiểu thì cần phải dùng cái Biết của người để tả con voi. Có thể hỏi họ rằng họ có biết cái “cột đình” không? Giả sử cái “cột đình” nằm trong vòng Biết – Biết của họ thì có thể nói rằng chân con voi có 4 cái và to như cái “cột đình”. Cứ như vậy mà tả hết con voi. Một người nói chuyện dễ hiểu là người sử dụng ngôn ngữ nằm trong vòng tròn Biết – Biết của người nghe. Vậy nên khi thuyết trình hay mô tả điều gì, muốn chiếm được “cái nghe” của người thì nhất định ngôn ngữ dùng phải thật “đại chúng”, sử dụng những từ mà đa phần người nghe hiểu được.

Chuyện kể rằng, một cậu học sinh vào chùa đi dạo thì thấy một Sư thầy đang ngồi đọc sách. Vì là người cũng ham thích đọc sách nên cậu mới đi qua coi thử Sư đang đọc sách gì. Điều làm Cậu ngạc nhiên đó là Sư không đọc Kinh điển mà lại đọc sách về Khoa học tự nhiên.

Cậu học trò không giấu được sự tò mò nên hỏi Sư thầy rằng: thưa Thầy, tại sao là một người tu hành mà Thầy không đọc Kinh điển mà lại đọc sách về Khoa học? Thầy cũng muốn tìm hiểu về Khoa học sao?

Sư thầy trả lời: Ta đọc là để quên, chứ không phải đọc để hiểu.

Cậu học trò ngạc nhiên đáp: Sao Thầy lại đọc để quên? Đọc sách để quên thì đọc làm gì ạ? Thầy rảnh vậy?

Sư thầy cười lớn: Nếu đọc rồi không quên đi thì con người sẽ bị “dính chấp” vào những hiểu biết của mình. Cho rằng mình hiểu như nào thì người khác cũng sẽ hiểu theo cách đó, rồi lấy cái biết của mình để nói cho người khác. Vì thế càng những người hiểu biết nhiều thì lại khó giải thích những cái biết của họ cho người khác.

Câu học trò giật mình và nghĩ thầm: đúng là trước nay không mấy ai hiểu những gì mình nói

Sư thầy nói tiếp: Khi ta thuyết giảng Kinh điển cho đại chúng nếu ta dùng những ngôn ngữ trong Kinh điển để nói thì chắc chắn sẽ không ai hiểu. Mà ta phải dẫn nhập bằng cách đưa từ những điều họ Biết để nói về những kiến thức mà họ chưa từng nghe, rồi từ đó đưa những kiến thức chưa từng nghe đó về thành cái Biết mới của họ. Đối tượng nghe ta thuyết giảng sắp tới hầu hết là những bạn trẻ, những người đang “biết” rất nhiều thông tin về Khoa học, nếu ta không có ngôn ngữ của Khoa học thì ta sẽ không thể nói cho các bạn đó hiểu được.

Cậu học trò ấy sau này trở thành một diễn giả nổi tiếng.

Câu chuyện không biết có thật hay không nhưng thông điệp thì rất rõ ràng: chúng ta muốn người khác hiểu những gì mình nói thì phải biết “cái biết” của người. Và muốn biết họ “biết” gì thì như đã chia sẻ ở đoạn trên, cần nhận thức về cái biết của mình, cần hỏi người với Tâm thái CẦU THỊ và KHIÊM TỐN. Lắng nghe người biết gì và lấy cái biết đó để nói cho người hiểu, đây là một biểu hiện vật chất của người có TRÍ TUỆ.

Một phần nữa liên quan đến Nguyên lý này đó là “NHỊP ĐIỆU trong giao tiếp”. Phần này nếu nói tiếp sẽ làm bài viết này khá dài và hơi nhiều trọng điểm, Anh Chị quan tâm hãy xem bài viết khác để chúng ta cùng làm rõ. Trong khuôn khổ bài viết này, kỳ vọng Anh Chị thấu hiểu được “Nhận thức về cái Biết”, “Tâm thái trong giao tiếp” và “lấy cái biết của người để nói cho người hiểu”. Với 3 nhận thức này thì Anh Chị đã có thể hấp thu vô hạn tri thức, lấy được cái Biết của người và có sức hút khi thuyết trình một điều gì đó. Đây cũng là khởi đầu cho con đường đến với chân dung “Giao tiếp thông thái” – một người mà khi nói ra lời nói có “thần linh thần lực”.