CÔNG THỨC CỘI NGUỒN CUỘC SỐNG

Kết quả cuộc sống của mỗi người không phải tự nhiên mà có. Nếu lắng lại một chút và nhìn vào cuộc đời mình ở thời điểm hiện tại – về nội tâm, sức khỏe, mối quan hệ, tài chính – có thể thấy rằng tất cả những gì đang diễn ra đều không tách rời khỏi một chuỗi những gì đã diễn ra trước đó. Nhưng yếu tố nào trực tiếp dẫn đến Kết quả cuộc sống của chúng ta hôm nay?

Nếu phải chọn đúng một từ – chỉ một từ thôi – để đại diện cho yếu tố tác động trực tiếp đến Kết quả cuộc sống, nhiều người có thể nghĩ đến “nhân”, “hành động”, “suy nghĩ”, “yêu thương”, “nỗ lực hết mình”, “nhận thức”, “tính cách”… Mỗi từ đều chạm vào một phần sự thật. Nhưng trực tiếp dẫn đến Kết quả cuộc sống chính là “Chọn lựa”.

Chúng ta đã từng chọn ăn hay không ăn loại thực phẩm nào; chọn chơi hay không chơi với một nhóm bạn; khi khó khăn đến, chọn đối diện hay né tránh; chọn đọc hay không đọc một cuốn sách; chọn nhận hay từ chối một cơ hội công việc. Chuỗi tất cả những Chọn lựa đó trong quá khứ, dù nhỏ hay lớn, hòa lại thành bức tranh cuộc sống hiện tại. Khi thừa nhận điều này, con người có một nhận thức rất quan trọng: “Kết quả hôm nay là do chính những Chọn lựa của tôi".

Tuy nhiên, khuynh hướng nội tâm phổ biến của con người lại đi theo một chiều khá thú vị:

• Những gì như ý, chúng ta hay nghĩ “do tôi chọn”.
• Những gì bất như ý, rất dễ gán sang “do người khác” hoặc “do hoàn cảnh”.

Ví dụ trong hôn nhân, khi gia đình hòa hợp, ta thường tự hào “do mình chọn đúng người”. Nhưng nếu hôn nhân gặp nhiều khúc mắc, câu chuyện rất dễ chuyển thành “ngày xưa tôi đâu có chọn, do ba mẹ hoặc ai đó ép”. Ở nhiều lĩnh vực khác cũng vậy, thành tựu thì nhận về mình, bất như ý thì quy sang người hoặc hoàn cảnh.

Nếu tiếp tục sống với khuynh hướng này, nội tâm rất khó an, vì luôn còn “chỗ” để oán trách – hoặc người khác, hoặc chính bản thân khi bất như ý xảy ra. Cho nên, Cao nhân chỉ điểm cho chúng ta quan niệm rằng, “Cội nguồn cuộc sống bắt nguồn từ chính tôi (nhưng không phải lỗi của tôi).”

Mỗi Chọn lựa tại thời điểm quá khứ đều là Chọn lựa tốt nhất mà mình có thể làm trong hoàn cảnh đó, với bộ khái niệm, trạng thái nội tâm và hình ảnh tâm trí khi ấy. Nếu khi đó có đủ khả năng, đủ Nhận thức để chọn khác đi, hẳn chúng ta đã chọn rồi. Vì vậy, nhìn lại để nhận trách nhiệm về Kết quả là điều cần thiết, nhưng biến nó thành “trách lỗi bản thân” lại không phù hợp với nội tâm của một con người đang trên hành trình trưởng thành.

Từ đây, có một câu hỏi, “Do đâu mà con người Chọn lựa như vậy?”

Khi hỏi đến tận cùng, hầu hết chúng ta sẽ trả lời: “Vì tôi thấy Hợp”, “vì tôi Thích”, “vì tôi cảm thấy đó là điều nên làm”. Chính “Thích” và “Hợp/Hạp” là cửa ngõ dẫn đến Chọn lựa. Và Tính cách của mỗi người lại là thứ định hình cảm giác Thích – Hợp đó.

Tính cách quyết định chúng ta cảm thấy mình hợp với kiểu người nào, môi trường nào, thói quen nào, cách ứng xử nào… Đồng thời, Tính cách cũng giống như một “tần số phát – thu”, nó không chỉ dẫn mình đến những hoàn cảnh nhất định, mà còn thu hút về phía mình những kiểu hoàn cảnh tương ứng.

Một người phụ nữ liên tục gặp và yêu những người đàn ông phụ tình. Nếu chỉ nhìn bề mặt, rất dễ đi đến kết luận “đàn ông bây giờ đều như vậy”. Nhưng thực ra là do tính cách của họ như nào thì mới khiến người đó liên tục thu hút cùng một kiểu mối quan hệ. Tương tự, một người đi đến công ty nào cũng rơi vào vòng xoáy mâu thuẫn, ganh ghét, bị “chơi xấu”, tính cách đã khiến họ phù hợp với môi trường như vậy.

Vậy nên muốn đổi Kết quả thì cần thay đổi Tính cách. Nhưng Tính cách lại không phải thứ có thể “bẻ lái” trong một sớm một chiều. Vì vậy, các nhà nghiên cứu tiếp tục truy vấn, “Điều gì hình thành Tính cách?”Một cách khái quát, có thể thấy rằng:

- Hành động lặp đi lặp lại tạo thành thói quen
- Thói quen, và các Thói quen lâu dài kết tinh thành
- Tính cách dẫn đến những cảm giác Thích – Hợp nhất định → từ đó sinh ra
- Chọn lựa lặp đi lặp lại,
- Và cuối cùng cho ra Kết quả.

Trong giai đoạn nào đó, thế giới phát triển mạnh các chương trình thay đổi Thói quen: thay thói quen buổi sáng, thói quen đọc sách, thói quen làm việc… Tuy nhiên, người ta dần nhận ra: Thói quen không phải gốc rễ, vì cùng một thói quen, nhưng người này cho ra Kết quả rất khác người kia; cùng một loại “rèn luyện”, nhưng có người chỉ dừng lại ở mức “thực hiện cho xong”, có người lại chuyển hóa được toàn bộ đời sống.

Từ đó, sự chú ý chuyển lên tầng Hành động. Hành động tốt tạo nên Thói quen tốt, rồi Tính cách tốt, rồi Kết quả tốt. Nhưng Hành động cũng không phải gốc, vì có người rất bận rộn, rất nhiều Hành động, nhưng Kết quả chưa chắc đã tương xứng; trong khi có người có ít hành động hơn nhưng sáng suốt và trúng đích.

Tiếp tục truy vấn, các nhà nghiên cứu chạm đến tầng Suy nghĩ. Sơ đồ phổ biến được nhiều người đồng thuận là:
Suy nghĩ → Hành động → Thói quen → Tính cách → Chọn lựa → Kết quả.

Rất nhiều lớp học về “tư duy tích cực” xuất hiện, khuyến khích con người “nghĩ tốt lên”, “nghĩ tích cực hơn”. Nhưng một thực tế dễ thấy là có những lúc ta muốn nghĩ tốt về ai đó, muốn nghĩ tốt về hoàn cảnh của mình, nhưng lại không nghĩ nổi. Mong muốn suy nghĩ tích cực thì có, nhưng dòng suy nghĩ thực tế vẫn đi theo một quỹ đạo khác. Từ đây, chúng ta có thể thấy, suy nghĩ cũng chưa phải gốc rễ của quá trình thay đổi. Vậy đằng sau Suy nghĩ là gì?

Câu trả lời là: Niềm tin.

Niềm tin giống như một “khuôn định hình” bên trong. Chính niềm tin định hình suy nghĩ. Với cùng một sự kiện, nhưng nếu bên trong đã có niềm tin “mình sẽ thất bại thôi”, thì mọi suy nghĩ rất dễ chạy theo hướng đó; nếu bên trong có niềm tin “mình làm được”, suy nghĩ và hành động sẽ vận hành theo một chiều rất khác.Có thể phân biệt hai tầng:
- Mong muốn ý thức: ai kết hôn cũng muốn hôn nhân hòa hợp, ai làm việc cũng muốn thành công, ai sống cũng muốn hạnh phúc.
- Niềm tin bên trong: đôi khi lại đối nghịch với mong muốn ý thức. Có người mong muốn hòa hợp nhưng bên trong lại tin rằng “hôn nhân kiểu gì cũng đổ vỡ”, “đàn ông/đàn bà đều không đáng tin”; có người muốn giàu nhưng bên trong lại tin rằng “kiếm tiền chân chính rất khó”, “mình không xứng đáng”.

Khi Mong muốn ý thức và Niềm tin bên trong đi ngược nhau, theo thời gian, Niềm tin bên trong thường thắng. Vì thế, muốn thay đổi thật sự, con người cần một cơ chế để chuyển hóa Mong muốn ý thức thành Niềm tin bên trong. Tuy nhiên, khi đi sâu vào Niềm tin, lại tiếp tục xuất hiện một câu hỏi: “Do đâu mà con người có Niềm tin như vậy?”

Cao nhân chỉ điểm cho chúng ta rằng, đằng sau Niềm tin là những Hạt mầm hình ảnh trong tâm trí.

Từ nhỏ đến lớn, qua những gì ta nghe, thấy, nói, và cái biết được gieo vào, trong tâm trí hình thành vô số hình ảnh: về bản thân, về người khác, về cha mẹ, về tiền, về hôn nhân, về công việc, về cuộc đời. Những hình ảnh này không chỉ là ký ức; theo thời gian, chúng kết thành Hạt mầm hình ảnh, rồi từng chút một trở thành Niềm tin nền tảng. Từ Niềm tin, suy nghĩ được định hình; từ suy nghĩ, hành động được chọn; hành động hình thành thói quen; thói quen kết tinh thành tính cách; tính cách quyết định cảm giác Thích – Hợp; và cuối cùng, con người đi đến những Chọn lựa tương ứng, cho ra Kết quả.

Một ví dụ đời thường giúp hình dung rõ hơn: có một người con từ nhỏ thường được giao nhiệm vụ đón ba mỗi khi ba say rượu về. Trong mắt những người thân khác, hình ảnh về người cha ấy có thể là “người đàn ông nhậu nhẹt, làm khổ gia đình”. Nhưng trong mắt đứa trẻ, ba lại là người cực kỳ tài giỏi, tận tụy với chuyên môn, và cũng là người chưa bao giờ đánh mắng mình. Từng câu chuyện ba kể về chiến tranh, về nghề nghiệp, từng lần ba yêu cầu con ngồi lắng nghe, đã gieo vào tâm trí đứa trẻ những Hạt mầm hình ảnh rất khác: hình ảnh một người cha đáng trọng, một hình mẫu học tập.

Cùng một bối cảnh, nhưng Hình ảnh tâm trí mỗi người giữ về cùng một con người có thể rất khác nhau. Chính hình ảnh đó mới là “Nhân” quyết định Kết quả nội tâm sau này, chứ không chỉ là sự kiện bên ngoài.

Từ góc nhìn này, có thể hiểu vì sao trong mối quan hệ, sức khỏe, công việc, tài chính… khi con người giữ những hình ảnh tiêu cực, méo mó về bản thân và người khác, trải nghiệm nhân sinh thường rất nặng nề. Ngược lại, khi dần thay thế bằng những hình ảnh tốt đẹp, chân thật hơn, đời sống trở nên an hơn, sáng hơn, bao dung hơn.

Để nhận diện rõ hơn Hình ảnh tâm trí, có thể bắt đầu bằng một bài thực hành rất nhỏ:

Trong vòng một phút, chọn hai người thân yêu của mình và viết ra năm từ bất kỳ mà mỗi từ gợi mở một Hình ảnh trong tâm trí về người đó. Không cần suy nghĩ nhiều, chỉ cần để những từ đầu tiên xuất hiện tự nhiên. Năm từ đó chính là “cửa ngõ” giúp ta nhìn lại Hạt mầm hình ảnh đang lưu trong tâm trí về họ.

Khi dần quan sát lại như vậy, chúng ta có thể nhận ra: những Hạt mầm hình ảnh đang ở bên trong không phải tự nhiên mà có. Chúng đến từ những gì ta nghe, thấy, nói, và cái biết được gieo vào trong suốt hành trình sống. Từ đó, có thể rút ra một nhận thức quan trọng:

• - Muốn đổi đời, cần đổi hình – vì “Đổi hình là đổi đời”.
• - Khi Hình ảnh trong tâm trí rõ ràng và tốt đẹp, Kết quả sẽ dần dịch chuyển theo.
• - “Mọi việc nên bắt đầu bằng Kết quả hình ảnh trong tâm trí.”

Khi thấm nhận điều này, câu khẳng định “Cội nguồn cuộc sống bắt nguồn từ chính tôi” không còn là một lời tự trách, mà trở thành một khởi đầu cho sự trưởng thành tận cùng. Nếu cội nguồn nằm ở mình, thì mình cũng chính là người có thể gieo lại Hạt mầm hình ảnh mới: nhân ái hơn, bao dung hơn, trân trọng – biết ơn hơn, rộng mở hơn với tiềm năng của bản thân và người khác.